Events als bron voor kennis en zichtbaarheid

Als crisispartner tijdens grote watercalamiteiten en overstromingen sluit Reddingsbrigade Nederland regelmatig aan bij events om te netwerken met veiligheidsregio’s en crisispartners, maar ook om actuele kennis en informatie op te halen en te delen.

De afgelopen maanden is Reddingsbrigade Nederland namens de NRV aangeschoven bij het Nationaal Deltacongres 2020 | ‘De Delta Draait Door’ en het webinar ‘Lessen uit crises en mini-crises 2019’ van het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV). Hieronder een korte terugblik op beide bijeenkomsten en een reflectie op de lessen die hieruit te trekken zijn voor de NRV (‘lessons learned’).

Nationaal Deltacongres 2020 | ‘De Delta Draait Door’

Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu organiseerde dit jaar voor de elfde keer het Nationaal Deltacongres. Tijdens dit congres werd benadrukt dat de samenleving zich moet aanpassen aan het veranderde klimaat (klimaatadaptatie). Dit is nodig omdat de opwarming van de aarde ervoor zorgt dat de zeespiegel stijgt en de extremen in het klimaat ook toenemen. Daarbij ligt ruim 60 procent van Nederland onder het zeeniveau, dus zonder dijken zou dit deel overstromen. Onderzoekers pleiten ervoor dat de omvang en snelheid van opwarming van de aarde moeten worden beperkt door het nemen van maatregelen (klimaatmitigatie). De Rijksoverheid heeft daarom in 2019 het Kennisprogramma Zeespiegelstijging in het leven geroepen. Dit om nieuwe kennis te vergaren rondom de stijging van de zeespiegel en een watersnoodramp als in 1953 te voorkomen. De uitkomsten van de onderzoeken moeten in 2026 leiden tot adaptatiestrategieën.

Lessons learned

Het klimaat warmt langzaam op, met als gevolg dat de extremen in het klimaat toenemen: de zeespiegel stijgt, drogere en warmere zomers, meer neerslag en zwaardere stormen. De combinatie hiervan zorgt ervoor dat de kans op grote watercalamiteiten en overstromingen toeneemt. Dit betekent dat er consequent vooruitgekeken moet worden en dat crisis- en ketenpartners met elkaar verbonden moeten raken om effectief te kunnen reageren op een calamiteit. De geldt ook voor de reddingsbrigades en de NRV-eenheden onderling. Ondanks dat we in Nederland trots zijn op ons waterbeleid – dat gericht is op het voorkomen van een watercrisis – mag dit ons niet verblinden voor de uitdagingen van de toekomst. We moeten nuchter, alert en voorbereid zijn op wat er gaat komen.

Webinar ‘Lessen uit crises en mini-crises 2019’

Het lectoraat Crisisbeheersing van het IFV brengt jaarlijks een publicatie uit in de reeks ‘Lessen uit crises en mini-crises’. Afgelopen november verscheen het achtste jaarboek waarin vijftien bijzondere gebeurtenissen uit het jaar 2019 worden beschreven en beschouwd. Ter gelegenheid hiervan organiseerde het lectoraat Crisisbeheersing een virtuele plug-in sessie voor bestuurders en professionals die werkzaam zijn op het terrein van crisisbeheersing, veiligheidsmanagement en bevolkingszorg. Rode draden die tijdens de sessie centraal stonden:

  • Bovenregionale samenwerking

Gebeurtenissen en crisiseffecten zijn steeds meer gebiedsontbonden, waardoor veiligheidspartners bovenregionaal moeten samenwerken. Incidenten uit het verleden – zoals de grote 112-storing bij KPN of de aanslag in Utrecht – laten zien dat dit niet altijd vlekkeloos verloopt.

  • Risico- en crisiscommunicatie

Risico- en crisiscommunicatie verschillen nauwelijks nog van elkaar, omdat we permanent in een semi-crisis verkeren. Hierdoor wordt constant over risico’s gecommuniceerd. Het is belangrijk dat we mensen niet alleen duiding geven tijdens een crisis maar ook aanwijzingen. Zo kondigde de NCTV tijdens de aanslag in Utrecht de hoogste vorm van dreigingsniveau af. Vervolgens koppelde zij hier geen handelingsperspectief aan.

  • Reflecties op structuur en besluitvorming in crisissituaties

Er werd stilgestaan bij de evaluatie van de Wet veiligheidsregio’s. De nieuwe wet kijkt naar wat de praktijk nodig heeft om effectief te kunnen functioneren tijdens een crisis. Zo concludeerde de evaluatiecommissie dat veiligheidsregio’s gebruik moeten maken van een flexibel systeem dat zo is ingericht dat – op basis van de risico’s – er relaties kunnen worden opgebouwd met crisispartners. Daarbij werd door de voorzitter van de evaluatiecommissie expliciet de opmerking geplaatst dat een ideaal systeem voor iedereen duidelijk moet zijn.

Lessons learned

Crisisbeheersing wordt steeds meer bovenregionaal uitgevoerd, doordat gebeurtenissen en crisiseffecten grensoverschrijdend zijn. Het is daarom belangrijk dat crisismanagement niet alleen door de vier traditionele hulpverleningskolommen van de veiligheidsregio – politie, brandweer, GGD/GHOR Bevolkingszorg – wordt uitgevoerd, maar vooral ook samen met crisispartners die op basis van kennis en expertise een bijdrage kunnen leveren. Crisisorganisaties moeten daarom doordrongen zijn van het feit dat zij een netwerkorganisatie zijn en dat zij in de koude fase maximaal moeten investeren in hun netwerk. Organiseren en professionaliteit staan hierin centraal.

Daarnaast is het zo dat crisisorganisaties continu over risico’s communiceren, waardoor er in de praktijk nauwelijks nog een verschil bestaat tussen risico- en crisiscommunicatie. Onderzoekers raden aan om mensen in de warme fase niet alleen duiding te geven (risicocommunicatie) maar vooral ook aanwijzingen te geven als in wat te doen met de risico’s (crisiscommunicatie). De social media werden tijdens de casuïstiek meerdere keren genoemd als bron van desinformatie en onrust. Het is belangrijk om hier vroeg in de crisis grip op te krijgen, om zo maatschappelijke onrust te voorkomen.

Als laatste leerpunt werd opgemerkt dat crisisstructuren niet volgens vaste regels en voorschriften moeten worden vastgelegd. De basis van waaruit wordt gewerkt, moet vastliggen en duidelijk zijn voor iedereen in het systeem. Echter is het van belang dat organisaties in staat zijn om hun veerkracht en improvisatievermogen te gebruiken als de dynamiek van een crisis daarom vraagt.

Bij vragen is contact op te nemen met Mark Jansen, landelijk coördinator NRV,  via mjansen@reddingsbrigade.nl.