Events als bron voor kennis en zichtbaarheid

Als crisispartner tijdens grote watercalamiteiten en overstromingen sluit Reddingsbrigade Nederland regelmatig aan bij events om te netwerken met veiligheidsregio’s en crisispartners, maar ook om actuele kennis en informatie op te halen en te delen.

De afgelopen maanden is Reddingsbrigade Nederland namens de NRV aangeschoven bij het Nationaal Deltacongres 2020 | ‘De Delta Draait Door’ en het webinar ‘Lessen uit crises en mini-crises 2019’ van het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV). Hieronder een korte terugblik op beide bijeenkomsten en een reflectie op de lessen die hieruit te trekken zijn voor de NRV (‘lessons learned’).

Nationaal Deltacongres 2020 | ‘De Delta Draait Door’

Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu organiseerde dit jaar voor de elfde keer het Nationaal Deltacongres. Tijdens dit congres werd benadrukt dat de samenleving zich moet aanpassen aan het veranderde klimaat (klimaatadaptatie). Dit is nodig omdat de opwarming van de aarde ervoor zorgt dat de zeespiegel stijgt en de extremen in het klimaat ook toenemen. Daarbij ligt ruim 60 procent van Nederland onder het zeeniveau, dus zonder dijken zou dit deel overstromen. Onderzoekers pleiten ervoor dat de omvang en snelheid van opwarming van de aarde moeten worden beperkt door het nemen van maatregelen (klimaatmitigatie). De Rijksoverheid heeft daarom in 2019 het Kennisprogramma Zeespiegelstijging in het leven geroepen. Dit om nieuwe kennis te vergaren rondom de stijging van de zeespiegel en een watersnoodramp als in 1953 te voorkomen. De uitkomsten van de onderzoeken moeten in 2026 leiden tot adaptatiestrategieën.

Lessons learned

Het klimaat warmt langzaam op, met als gevolg dat de extremen in het klimaat toenemen: de zeespiegel stijgt, drogere en warmere zomers, meer neerslag en zwaardere stormen. De combinatie hiervan zorgt ervoor dat de kans op grote watercalamiteiten en overstromingen toeneemt. Dit betekent dat er consequent vooruitgekeken moet worden en dat crisis- en ketenpartners met elkaar verbonden moeten raken om effectief te kunnen reageren op een calamiteit. De geldt ook voor de reddingsbrigades en de NRV-eenheden onderling. Ondanks dat we in Nederland trots zijn op ons waterbeleid – dat gericht is op het voorkomen van een watercrisis – mag dit ons niet verblinden voor de uitdagingen van de toekomst. We moeten nuchter, alert en voorbereid zijn op wat er gaat komen.

Webinar ‘Lessen uit crises en mini-crises 2019’

Het lectoraat Crisisbeheersing van het IFV brengt jaarlijks een publicatie uit in de reeks ‘Lessen uit crises en mini-crises’. Afgelopen november verscheen het achtste jaarboek waarin vijftien bijzondere gebeurtenissen uit het jaar 2019 worden beschreven en beschouwd. Ter gelegenheid hiervan organiseerde het lectoraat Crisisbeheersing een virtuele plug-in sessie voor bestuurders en professionals die werkzaam zijn op het terrein van crisisbeheersing, veiligheidsmanagement en bevolkingszorg. Rode draden die tijdens de sessie centraal stonden:

  • Bovenregionale samenwerking

Gebeurtenissen en crisiseffecten zijn steeds meer gebiedsontbonden, waardoor veiligheidspartners bovenregionaal moeten samenwerken. Incidenten uit het verleden – zoals de grote 112-storing bij KPN of de aanslag in Utrecht – laten zien dat dit niet altijd vlekkeloos verloopt.

  • Risico- en crisiscommunicatie

Risico- en crisiscommunicatie verschillen nauwelijks nog van elkaar, omdat we permanent in een semi-crisis verkeren. Hierdoor wordt constant over risico’s gecommuniceerd. Het is belangrijk dat we mensen niet alleen duiding geven tijdens een crisis maar ook aanwijzingen. Zo kondigde de NCTV tijdens de aanslag in Utrecht de hoogste vorm van dreigingsniveau af. Vervolgens koppelde zij hier geen handelingsperspectief aan.

  • Reflecties op structuur en besluitvorming in crisissituaties

Er werd stilgestaan bij de evaluatie van de Wet veiligheidsregio’s. De nieuwe wet kijkt naar wat de praktijk nodig heeft om effectief te kunnen functioneren tijdens een crisis. Zo concludeerde de evaluatiecommissie dat veiligheidsregio’s gebruik moeten maken van een flexibel systeem dat zo is ingericht dat – op basis van de risico’s – er relaties kunnen worden opgebouwd met crisispartners. Daarbij werd door de voorzitter van de evaluatiecommissie expliciet de opmerking geplaatst dat een ideaal systeem voor iedereen duidelijk moet zijn.

Lessons learned

Crisisbeheersing wordt steeds meer bovenregionaal uitgevoerd, doordat gebeurtenissen en crisiseffecten grensoverschrijdend zijn. Het is daarom belangrijk dat crisismanagement niet alleen door de vier traditionele hulpverleningskolommen van de veiligheidsregio – politie, brandweer, GGD/GHOR Bevolkingszorg – wordt uitgevoerd, maar vooral ook samen met crisispartners die op basis van kennis en expertise een bijdrage kunnen leveren. Crisisorganisaties moeten daarom doordrongen zijn van het feit dat zij een netwerkorganisatie zijn en dat zij in de koude fase maximaal moeten investeren in hun netwerk. Organiseren en professionaliteit staan hierin centraal.

Daarnaast is het zo dat crisisorganisaties continu over risico’s communiceren, waardoor er in de praktijk nauwelijks nog een verschil bestaat tussen risico- en crisiscommunicatie. Onderzoekers raden aan om mensen in de warme fase niet alleen duiding te geven (risicocommunicatie) maar vooral ook aanwijzingen te geven als in wat te doen met de risico’s (crisiscommunicatie). De social media werden tijdens de casuïstiek meerdere keren genoemd als bron van desinformatie en onrust. Het is belangrijk om hier vroeg in de crisis grip op te krijgen, om zo maatschappelijke onrust te voorkomen.

Als laatste leerpunt werd opgemerkt dat crisisstructuren niet volgens vaste regels en voorschriften moeten worden vastgelegd. De basis van waaruit wordt gewerkt, moet vastliggen en duidelijk zijn voor iedereen in het systeem. Echter is het van belang dat organisaties in staat zijn om hun veerkracht en improvisatievermogen te gebruiken als de dynamiek van een crisis daarom vraagt.

Bij vragen is contact op te nemen met Mark Jansen, landelijk coördinator NRV,  via mjansen@reddingsbrigade.nl.

Interview: Mark Jansen, landelijk coördinator NRV

Mark Jansen is sinds 19 oktober 2020 werkzaam bij Reddingsbrigade Nederland als landelijk coördinator van de Nationale Reddingsvloot (NRV) en beleidsmedewerker Waterhulpverlening. Wat is zijn eerste indruk? Hoe blikt hij terug op de afgelopen periode? Wat kan van hem worden verwacht? Jansen spreekt zich uit.

Je bent nu een paar weken bezig en hebt een eerste oordeel kunnen vormen. In wat voor soort organisatie ben je terechtgekomen?

,,Dagelijks word ik omringd door waterveiligheidsprofessionals die hart hebben voor de zaak en hoge eisen aan zichzelf stellen. Dit zorgt voor een enorme positieve ‘vibe’ om de organisatie te professionaliseren tot een volwaardige hulpdienst, met een eigen crisisstructuur. Ik vind het mooi om te zien dat er al heel veel is bedacht en uitgewerkt. Het is dus niet zo dat ik de hele organisatiestructuur nog moet gaan neerzetten, en dat is prettig werken.”

Hoe ben je die eerste weken te werk gegaan?

,,De eerste weken heb ik vooral de verbinding gezocht met de netwerken die actief zijn rondom het Landelijk Bureau. Zo ben ik in week één begonnen om gesprekken te voeren met de RVR-coördinatoren. Niet alleen om mijzelf te introduceren, maar ook om te horen wat er lokaal bij de reddingsbrigades speelt. Daarnaast investeer ik veel tijd in het opbouwen en onderhouden van contacten met de adviesraden van Reddingsbrigade Nederland en met crisis- en ketenpartners, zoals het Kustwachtcentrum, SAMIJ, de KNRM, Rijkswaterstaat, de veiligheidsregio’s en het IFV. Juist deze afwisseling maakt het werk uitdagend en interessant. Het ene moment schakel je met een directeur veiligheidsregio en het volgende moment heb je contact met leden van een lokale vereniging.”

Wat staat er de komende tijd op de agenda?

,,Een belangrijk onderwerp voor 2021 is fase twee van het ‘Impulsprogramma NRV’. In 2019 zijn drie werkgroepen samengesteld uit medewerkers van de brandweer en de Reddingsbrigade. Zij hebben nagedacht over hoe de NRV nog beter gepositioneerd kan worden in de veiligheidsketen. Verschillende strategische doelen en producten zijn door de werkgroepen opgeleverd. Aankomend jaar worden deze producten uitgewerkt, om ervoor te zorgen dat de vloot operationeel is in 2022. Naast de NRV zijn er ook andere projecten die worden uitgewerkt in 2021. Denk bijvoorbeeld aan: het updaten van het ‘Inzetprotocol Kustwachtcentrum’; de uitwerking van de Evenementen Management Applicatie, de EMA; de doorontwikkeling van de hulpverleningsregistratie, RHR 3.0; en het ontwikkelen van strandprincipes.”

Welke accenten ga je verder leggen in hoe je te werk gaat?

,,Ik zie het als mijn belangrijkste taak om reddingsbrigades en -eenheden met elkaar te verbinden. De NRV-vloot is immers opgebouwd uit eenheden van de brandweer en de Reddingsbrigade. Ondanks dat de NRV ‘nieuwe stijl’ s ingevoerd, krijg ik regelmatig vragen over hoe de vloot is georganiseerd. Hoe worden we gealarmeerd? Is er logistiek geregeld? Hoe worden we aangestuurd? Worden we afgelost na een inzet? Voor een groot deel bestaat deze planvorming al. Daarom gaan we in fase twee van het impulsprogramma verder met het uitwerken van de operationele planvorming en de landelijke crisisstructuur. Voor het aansluiten bij de 157 reddingsbrigades is het een ander verhaal. Door middel van Twitter probeer ik de activiteiten van de brigades en de leden te volgen. Daarnaast stuur ik ook op de informatie die ik krijg vanuit de RVR-en. Selectief leg ik contact, maar ik heb zeker de wens om op korte termijn bij meerdere brigades op werkbezoek te gaan en mijzelf voor te stellen.”

Als eind 2021 gevraagd wordt wat je het afgelopen jaar bereikt hebt, wat zou dan je gedroomde antwoord zijn?

,,Ik zou dan willen zeggen dat we erin geslaagd zijn om de NRV volledig te integreren in de crisisstructuur van de veiligheidsregio’s. Ik zou dan ook willen zeggen dat ik het fijn vind dat crisispartners als Rijkswaterstaat ons weten te vinden in de warme fase. Waardoor wij niet alleen reactief reageren op een nationale oproep van het LOCC maar ook flexibel en proactief kunnen reageren als er zich lokaal een grote watercalamiteit of overstroming voordoet. Ten slotte hoop ik dat we de vloot zo hebben ingericht dat het voor iedereen duidelijk is hoe het systeem werkt en dat ook iedereen weet wat er van hem of haar verwacht wordt tijdens een crisis. Voor wat betreft de reddingsbrigades hoop ik op meer onderlinge verbondenheid, zodat we onze werkwijze kunnen standaardiseren en naar buiten kunnen treden als de hulpdienst die wij zijn.”

NRV-eenheden oefenen in Gouverneurspolder

Bij een goede voorbereiding op hulpverlening in geval van ernstige watercalamiteiten en overstromingen hoort realistisch oefenen. Dit deed een deel van de Nationale Reddingsvloot (NRV) zaterdag 8 februari in de onder water gezette Gouverneurspolder, ook wel bekend als de Ochtense Buitenpolder. Eenheden van reddingsbrigades uit Veiligheidsregio’s Gelderland Zuid, Zuid-Holland Zuid, Midden- en West-Brabant en Hollands Midden namen deel. Daarnaast kwam een brandweereenheid uit Veiligheidsregio Limburg Noord in actie.

Verkenning tijdens de NRV-oefening in de Gouverneurspolder. (Foto: Rosalotte van den Dikkenberg)

Nederland is een waterrijk land. Daar profiteren we van, maar onder bepaalde omstandigheden vormt het water een bedreiging. Een watersnood deed zich voor het laatst meer dan twee decennia geleden voor, maar de NRV blijft 365 dagen per jaar ’24/7′ paraat om hulpverlening te kunnen bieden. Dat vergt doorlopend afstemming, organisatie én oefening. Omdat voorbereiding voor langdurige inzet onderdeel van deze oefening was, ontvingen de eenheden uit Culemborg, Hardinxveld-Giessendam, Breda, Noordwijk en het Limburgse Bergen 24 uur van tevoren een vooralarm, zoals bij een watercrisis.

Kerntaak
NRV-coördinator Esmeralda Korver, tevens operationeel manager Waterhulpverlening bij Reddingsbrigade Nederland, benadrukt de meerwaarde van deze oefening op de noordoever van de Waal: ,,’Het water komt als het komt’, zeiden collega’s van Waterschap Rivierenland. En het kwam. Het is de eerste keer dat samengewerkt wordt met een waterschap om de NRV te faciliteren én de eerste keer dat geoefend kan worden in daadwerkelijk ondergelopen gebied. Het is bijzonder om de kans te krijgen het zo realistisch te doen; dit evenaart overstroming bij een watersnood het meest. Bij deze bescheiden oefening ligt de focus op de eerste kerntaak van de NRV: verkenning. Stroming, obstakels onder water en ondieptes zorgen ervoor dat er zeer bedachtzaam gevaren moet worden. Beide partners hebben het belang ingezien van met elkaar oefenen. Dat moet vaker, om nog beter voorbereid te zijn op een eventuele watercrisis. De samenwerking verloopt prettig. We weten elkaar erg goed te vinden en kunnen hier van elkaar leren.”

Hulpverleners aan het woord (7)

Reddingsbrigade Nederland brengt via haar social-mediakanalen in de periode van 28 januari tot en met 3 februari 2020 dagelijks een videoproductie onder de noemer ‘Hulpverleners aan het woord’, waarin watersnoodveteranen en herinneringen aan 1995 centraal staan.

Hulpverleners aan het woord (6)

Reddingsbrigade Nederland brengt via haar social-mediakanalen in de periode van 28 januari tot en met 3 februari 2020 dagelijks een videoproductie onder de noemer ‘Hulpverleners aan het woord’, waarin watersnoodveteranen en herinneringen aan 1995 centraal staan.

Hulpverleners aan het woord (5)

Reddingsbrigade Nederland brengt via haar social-mediakanalen in de periode van 28 januari tot en met 3 februari 2020 dagelijks een videoproductie onder de noemer ‘Hulpverleners aan het woord’, waarin watersnoodveteranen en herinneringen aan 1995 centraal staan.

Hulpverleners aan het woord (4)

Reddingsbrigade Nederland brengt via haar social-mediakanalen in de periode van 28 januari tot en met 3 februari 2020 dagelijks een videoproductie onder de noemer ‘Hulpverleners aan het woord’, waarin watersnoodveteranen en herinneringen aan 1995 centraal staan.

Hulpverleners aan het woord (3)

Reddingsbrigade Nederland brengt via haar social-mediakanalen in de periode van 28 januari tot en met 3 februari 2020 dagelijks een videoproductie onder de noemer ‘Hulpverleners aan het woord’, waarin watersnoodveteranen en herinneringen aan 1995 centraal staan.

Hulpverleners aan het woord (2)

Reddingsbrigade Nederland brengt via haar social-mediakanalen in de periode van 28 januari tot en met 3 februari 2020 dagelijks een videoproductie onder de noemer ‘Hulpverleners aan het woord’, waarin watersnoodveteranen en herinneringen aan 1995 centraal staan.

Hulpverleners aan het woord (1)

Reddingsbrigade Nederland brengt via haar social-mediakanalen in de periode van 28 januari tot en met 3 februari 2020 dagelijks een videoproductie onder de noemer ‘Hulpverleners aan het woord’, waarin watersnoodveteranen en herinneringen aan 1995 centraal staan.